- In een kalibratiesessie stemmen leidinggevenden hun voorlopige beoordelingen op elkaar af.
- Het doel is consistentie: dezelfde prestatie krijgt overal dezelfde waardering.
- Elke score wordt onderbouwd met concrete voorbeelden en afgezet tegen vooraf vastgestelde criteria.
- Een goede voorzitter (vaak HR) let actief op beoordelingsfouten en bias.
- Pas na de sessie voert de leidinggevende het beoordelingsgesprek met de medewerker.
Wat is een kalibratiesessie?
Kalibreren betekent letterlijk: een meetinstrument afstellen zodat het juist meet. In HR stel je niet een apparaat af, maar de maatstaf van beoordelaars.
Voordat de beoordelingsgesprekken plaatsvinden, vult elke leidinggevende een voorlopig oordeel in voor zijn of haar medewerkers. In de sessie worden die oordelen naast elkaar gelegd, meestal per afdeling of per functieniveau. Leidinggevenden lichten hun scores toe, stellen elkaar vragen en passen een oordeel aan als blijkt dat ze de criteria anders hebben toegepast dan de rest.
Het resultaat is geen compromis waarbij iedereen in het midden uitkomt. Het resultaat is een set beoordelingen waarvan de deelnemers kunnen uitleggen waarom ze kloppen – ook aan de medewerker zelf in het beoordelingsgesprek.
Kalibratie of vlootschouw?
De twee worden vaak door elkaar gehaald. Bij een kalibratiesessie draait het om de vraag of de beoordelingen eerlijk en vergelijkbaar zijn. Een vlootschouw kijkt breder en verder vooruit: welk talent heb je, wie kan doorgroeien en waar zitten risico’s voor de bezetting? In de praktijk combineren organisaties ze vaak: eerst kalibreren op prestatie, daarna een talentbespreking op potentieel.
Waarom zou je kalibreren?
Beoordelen is mensenwerk, en mensen kijken verschillend. Zonder afstemming ontstaan verschillen die niets met prestaties te maken hebben. Dat is oneerlijk voor medewerkers en riskant als beoordelingen invloed hebben op salaris, bonus of doorgroei.
Gelijke maatstaf
- dezelfde prestatie, dezelfde score;
- minder afhankelijk van de stijl van één manager.
Betere onderbouwing
- leidinggevenden moeten scores uitleggen met voorbeelden;
- sterkere basis voor het gesprek met de medewerker.
Overzicht voor HR
- zicht op toppers en zorgen per team;
- input voor successieplanning en ontwikkeling.
Een bijkomend voordeel is dat leidinggevenden van elkaar leren. Wie hoort hoe een collega een topscore onderbouwt, scherpt zijn eigen beeld van “goed” en “uitstekend” aan. Zo groeit er na een paar rondes een gedeelde taal over prestaties.
Wie doet mee en wanneer plan je het?
Een kalibratiesessie werkt het best in een groep van leidinggevenden die vergelijkbare functies beoordelen of elkaars teams kennen. Te groot en het wordt een lange lijst scores; te klein en er valt niets te vergelijken.
- leidinggevenden die de voorlopige beoordelingen hebben ingevuld;
- een voorzitter, vaak een HR business partner, die het proces bewaakt en neutraal blijft;
- eventueel de leidinggevende van de leidinggevenden, die het bredere beeld heeft – mits die de discussie niet domineert;
- een notulist of digitale vastlegging van besluiten en argumenten.
Plan de sessie in de performance management cyclus tussen het invullen van de voorlopige oordelen en de gesprekken met medewerkers. Na de gesprekken kalibreren heeft weinig zin: een medewerker die al een score heeft gehoord, krijgt dan ineens een andere. Werk je met een doorlopende cyclus zonder jaarlijkse scores, dan kan een lichtere kalibratie per half jaar volstaan.
Een kalibratiesessie in 6 stappen
Leg de criteria en de schaal vast
Zorg dat iedereen dezelfde beoordelingscriteria gebruikt en weet wat elke score betekent. Beschrijf per niveau in gedrag en resultaten wat je verwacht, zodat “goed” niet voor ieder iets anders is.
Laat leidinggevenden voorlopig beoordelen
Elke leidinggevende vult per medewerker een voorlopige score in, met twee of drie concrete voorbeelden als onderbouwing. Input uit feedback van collega’s en de zelfevaluatie helpt om niet alleen op eigen indruk te varen.
Bereid een overzicht voor
HR zet alle voorlopige scores in één overzicht, bijvoorbeeld per team en per functieniveau. Een verdeling of een 9-grid maakt in één oogopslag zichtbaar waar teams afwijken.
Bespreek de uitschieters eerst
Begin met de hoogste en laagste scores en met teams die opvallend milder of strenger beoordelen. Vraag per medewerker: welk gedrag en welk resultaat laten deze score zien?
Stel scores bij en leg vast waarom
Pas een oordeel aan als de groep het eens is dat de criteria anders zijn toegepast. Noteer het argument, zodat de leidinggevende de uitkomst later kan uitleggen.
Bereid de gesprekken voor
Leidinggevenden nemen de definitieve beoordeling mee naar het gesprek met de medewerker. Spreek af wat je wel en niet deelt over de sessie zelf.
Tijdsindicatie: reken op een paar minuten per medewerker. Bespreek niet iedereen even uitgebreid: de uitschieters en twijfelgevallen verdienen de meeste tijd.
Beoordelingsfouten die je herkent in de sessie
Een groot deel van de waarde zit in het opsporen van denkfouten. Een goede voorzitter benoemt ze hardop, zonder iemand te beschuldigen. Deze komen het vaakst voor:
Mild, streng of midden
- de ene manager scoort structureel hoog, de ander laag;
- of iedereen krijgt “voldoende” om discussie te vermijden.
Halo- en horn-effect
- één sterke of zwakke eigenschap kleurt het hele oordeel;
- vraag per criterium om een apart voorbeeld.
Recency en gelijkenis
- de laatste weken wegen zwaarder dan het hele jaar;
- wie op de manager lijkt, scoort sneller hoog.
Let ook op zichtbaarheid: medewerkers die veel presenteren of op kantoor zijn, worden vaak positiever beoordeeld dan collega’s die op afstand of achter de schermen sterk werk leveren. Doorlopende input, zoals notities uit 1-op-1 gesprekken en feedback door het jaar heen, helpt om het hele jaar te zien in plaats van de laatste indruk.
Valkuilen bij een kalibratiesessie
Zo gaat het mis
- de luidste leidinggevende bepaalt de uitkomst;
- er wordt onderhandeld over scores in plaats van gekeken naar bewijs;
- een vaste verdeling (“max. 10% topscores”) wordt blind afgedwongen;
- uitkomsten lekken uit en medewerkers horen het via via.
Zo gaat het goed
- de voorzitter verdeelt spreektijd en vraagt door op voorbeelden;
- scores worden getoetst aan vooraf vastgelegde criteria;
- een verdeling is een signaal om over te praten, geen quotum;
- vertrouwelijkheid wordt vooraf afgesproken.
Over gedwongen verdelingen (forced ranking) is veel discussie. Ze kunnen helpen om te milde beoordelingen te corrigeren, maar zetten teams ook tegen elkaar op en straffen sterke teams af. Veel organisaties gebruiken een verwachte verdeling daarom alleen als gespreksstarter. Wil je af van scores als middelpunt, lees dan meer over het nieuwe beoordelen.
Na de sessie: communiceren en leren
Medewerkers zitten niet bij het overleg, maar merken de gevolgen wel. Transparantie over het proces voorkomt het gevoel dat er achter gesloten deuren over hen wordt beslist.
- vertel vooraf dat er gekalibreerd wordt en waarom – niet wat er over individuen is gezegd;
- laat de leidinggevende de beoordeling als eigen oordeel brengen, onderbouwd met voorbeelden;
- koppel de uitkomst aan ontwikkelafspraken, bijvoorbeeld in een talentgesprek of het POP;
- evalueer de sessie met de deelnemers: wat leverde het op en wat kan beter?
- kijk na een paar rondes of de verschillen tussen teams kleiner worden.
Zijn beoordelingen gekoppeld aan beloning, leg dan helder vast hoe de gekalibreerde score doorwerkt in prestatiebeloning. Hoe duidelijker die koppeling vooraf is, hoe minder discussie achteraf.
Kalibreren met Teampeak
Teampeak brengt de input voor je kalibratiesessie samen: beoordelingen, zelfevaluaties, 360°-feedback en doelen per medewerker. Met de 9-grid en HR-dashboards zie je direct waar teams afwijken en wie extra aandacht verdient.
Eerlijke beoordelingen met één overzicht
- Beoordelingen, zelfevaluaties en 360°-feedback per medewerker op één plek.
- 9-grid en vlootschouw om prestatie en potentieel naast elkaar te zetten.
- HR analytics-dashboards om verschillen tussen teams zichtbaar te maken.
- Uitkomsten direct koppelen aan doelen, het POP en het volgende gesprek.


