Cultuur & inzetbaarheid · Wetgeving

Ongewenst gedrag op het werk: herkennen en aanpakken

Een grap die steeds over dezelfde collega gaat, een leidinggevende die regelmatig uitvalt, een opmerking over iemands afkomst: ongewenst gedrag begint vaak klein en wordt pas laat besproken. Lees welke vormen er zijn, wat de wet van je als werkgever vraagt en hoe je een veilige werkomgeving bouwt waarin mensen durven te melden.

9 min leestijd Bijgewerkt nov 2026 Door Teampeak
In het kort

Ongewenst gedrag op het werk is gedrag van collega’s, leidinggevenden of derden dat iemand als intimiderend, kwetsend, vernederend of bedreigend ervaart. Denk aan pesten, seksuele intimidatie, discriminatie en agressie of geweld. Werkgevers zijn verplicht om beleid te voeren om dit soort psychosociale arbeidsbelasting tegen te gaan.

Belangrijkste punten
  • Hoofdvormen zijn pesten, seksuele intimidatie, discriminatie en agressie en geweld.
  • Werkgevers moeten beleid voeren tegen psychosociale arbeidsbelasting (PSA).
  • Een vertrouwenspersoon is nog niet wettelijk verplicht; een wetsvoorstel ligt bij de Eerste Kamer (nov. 2026).
  • Het voorstel voor een verplichte gedragscode is volgens vakbronnen in juni 2026 geschrapt.
  • Een veilige meldcultuur en leidinggevenden die ingrijpen zijn minstens zo belangrijk als regels.

Wat is ongewenst gedrag op het werk?

Ongewenst gedrag is elk gedrag op of rond het werk dat een ander als grensoverschrijdend ervaart. Het kan verbaal zijn (opmerkingen, roddels), non-verbaal (negeren, buitensluiten), fysiek (aanraken, duwen) of digitaal (berichten in een groepsapp).

Doorslaggevend is niet alleen de bedoeling van degene die het gedrag vertoont, maar ook hoe het overkomt. “Het was maar een grapje” is dus geen verdediging als de ander zich gekwetst of geïntimideerd voelt. Tegelijk is niet elk meningsverschil ongewenst gedrag: een stevige discussie of een terecht kritische opmerking over werk valt er meestal niet onder. Het gaat om gedrag dat iemand in zijn waardigheid aantast, vaak herhaaldelijk of in een situatie met ongelijke macht.

Het onderwerp valt onder de bredere noemer psychosociale arbeidsbelasting (PSA), waartoe ook werkdruk behoort. Deze pagina richt zich op de omgangsvormen; over het specifieke patroon van structurele treiterijen lees je meer bij pesten op het werk.

Welke vormen zijn er?

De Rijksoverheid noemt pesten, seksuele intimidatie, discriminatie en agressie en geweld door collega’s of leidinggevenden als de belangrijkste vormen. In de praktijk lopen ze vaak in elkaar over.

Vorm

Pesten & intimidatie

  • structureel buitensluiten of belachelijk maken;
  • roddelen, kleineren, informatie achterhouden;
  • dreigen of onder druk zetten.
Vorm

Seksuele intimidatie

  • ongewenste opmerkingen of grappen;
  • ongewenst aanraken;
  • seksueel getinte berichten of beelden.
Vorm

Discriminatie, agressie & geweld

  • ongelijk behandelen op grond van afkomst, geslacht, leeftijd, geaardheid e.d.;
  • schelden, bedreigen, fysiek geweld;
  • ook door klanten of bezoekers.

Ook ongewenst gedrag door derden – klanten, patiënten, leerlingen of bezoekers – valt onder de verantwoordelijkheid van de werkgever. In sectoren met veel publiekscontact verdient dat extra aandacht. Daarnaast is machtsmisbruik door leidinggevenden een terugkerend thema: medewerkers durven gedrag van iemand die over hun loopbaan beslist minder snel te melden.

Wat zijn de gevolgen?

De impact is groot, voor de persoon zelf én voor de organisatie. Slachtoffers krijgen vaak last van stress, slaapproblemen, angst of somberheid – klachten die bij aanhoudende druk kunnen leiden tot uitval; zie ook burn-out preventie. Ze trekken zich terug, presteren minder en melden zich soms ziek. Ook omstanders lijden eronder: in een team waar grensoverschrijdend gedrag wordt getolereerd, daalt het vertrouwen en de betrokkenheid.

Volgens de TNO-factsheet Werkstress 2025 (cijfers over 2023) waren ruzie, conflicten en grensoverschrijdend gedrag op het werk goed voor circa 2,4 miljoen verzuimdagen en ongeveer € 870 miljoen aan verzuimkosten.

Daarnaast kost het talent. Medewerkers die zich niet veilig voelen, vertrekken – vaak zonder de echte reden te noemen. Een zorgvuldig exitgesprek kan dan juist het signaal opleveren dat in de dagelijkse gang van zaken verborgen bleef.

Wat moet je als werkgever wettelijk regelen?

Werkgevers zijn op grond van de Arbowet verplicht om beleid te voeren om psychosociale arbeidsbelasting te voorkomen of te beperken. Ongewenste omgangsvormen vallen daaronder. In de praktijk betekent dat:

  • de risico’s op ongewenst gedrag in kaart brengen, bijvoorbeeld als onderdeel van je risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E);
  • maatregelen nemen om die risico’s te voorkomen of te beperken, vastgelegd in een plan van aanpak;
  • medewerkers voorlichten over wat wel en niet acceptabel is en waar ze terechtkunnen;
  • zorgen voor een laagdrempelige manier om te melden en meldingen zorgvuldig afhandelen.

Vertrouwenspersoon en gedragscode: de stand van zaken

Een vertrouwenspersoon is in november 2026 nog niet wettelijk verplicht. Een wetsvoorstel daarvoor (35592) is aangenomen door de Tweede Kamer en ligt bij de Eerste Kamer. Veel organisaties stellen er al wel een aan, omdat het een praktische invulling is van de zorgplicht. Een eerder voorstel om werkgevers met tien of meer werknemers te verplichten tot een gedragscode tegen ongewenst gedrag is volgens vakbronnen in juni 2026 door de minister geschrapt. Een eigen gedragscode blijft wel een goed instrument.

Wetgeving rond dit onderwerp is in beweging. Controleer de actuele stand op rijksoverheid.nl en arboportaal.nl voordat je je beleid aanpast. De Nederlandse Arbeidsinspectie houdt toezicht op het PSA-beleid van werkgevers.

Zo voorkom je grensoverschrijdend gedrag

Regels alleen zijn niet genoeg. Of mensen zich veilig voelen, hangt vooral af van de dagelijkse bedrijfscultuur en het gedrag van leidinggevenden. Deze maatregelen maken het verschil:

1

Maak normen expliciet

Leg samen met medewerkers vast wat jullie verstaan onder respectvol gedrag. Bespreek het in de onboarding en herhaal het regelmatig, bijvoorbeeld in een werkoverleg.

2

Train leidinggevenden

Leer hen signalen herkennen, het gesprek aangaan en ingrijpen. Wie wegkijkt, geeft impliciet toestemming.

3

Bouw psychologische veiligheid

In teams met hoge psychologische veiligheid durven mensen eerder iets aan te kaarten, ook als het om een collega of leidinggevende gaat.

4

Meet regelmatig

Neem vragen over sociale veiligheid op in je MTO of pulse surveys. Anonieme meting laat zien waar het schuurt, voordat het escaleert.

5

Wees zichtbaar consequent

Als duidelijk is dat meldingen serieus worden genomen en gedrag gevolgen heeft, groeit het vertrouwen in de aanpak.

Wat doe je bij een melding?

Een melding vraagt om een zorgvuldige, snelle en vertrouwelijke aanpak. Vaak is de eerste reactie bepalend voor het vertrouwen van de melder.

1

Luister en neem het serieus

Laat de melder zijn verhaal doen zonder te oordelen of te bagatelliseren. Technieken als de LSD-methode helpen om goed te luisteren.

2

Bespreek de opties

Wil de melder een informele oplossing (bijvoorbeeld een gesprek of bemiddeling) of een formele klacht? Wijs ook op de vertrouwenspersoon, als die er is.

3

Leg vast

Noteer feiten, data en betrokkenen, en leg afspraken vast. Ga zorgvuldig om met deze gevoelige persoonsgegevens.

4

Hoor beide kanten

Geef de beschuldigde de kans om te reageren. Wees onpartijdig en voorkom dat de melder nadelige gevolgen ondervindt.

5

Neem maatregelen en volg op

Afhankelijk van de ernst: een gesprek, een officiële waarschuwing, aanpassing van werkplekken of in ernstige gevallen ontslag. Kom altijd terug bij de melder.

Escaleert de situatie tot een conflict tussen collega’s of met een leidinggevende, kijk dan ook naar conflicthantering en het voorkomen van een arbeidsconflict.

De rol van de leidinggevende

Leidinggevenden zijn vaak de eersten die iets merken: een medewerker die stiller wordt, een collega die steeds wordt overgeslagen, een grap die niet meer grappig is. Hun reactie bepaalt in hoge mate of mensen zich gesteund voelen.

  • Spreek gedrag direct aan, ook als het ‘maar een grapje’ lijkt.
  • Vraag door als je verandering bij een medewerker merkt, bijvoorbeeld in een 1-op-1 gesprek.
  • Geef het goede voorbeeld: hoe jij met mensen omgaat, zet de norm.
  • Vraag feedback op je eigen gedrag; leidinggevenden zien hun eigen impact vaak niet.

Werken aan een veilige cultuur met Teampeak

Teampeak is geen meldsysteem en vervangt de vertrouwenspersoon of je klachtenregeling niet. Wel helpt het om signalen eerder te zien en het gesprek over veiligheid structureel te voeren: met pulse surveys over werkbeleving, regelmatige 1-op-1 gesprekken en feedback op leiderschap.

HR People Enablement software

Signalen zien voordat het escaleert

  • Pulse surveys en MTO met vragen over sociale veiligheid en werksfeer.
  • 1-op-1 gesprekken in de gesprekscyclus, met afspraken vastgelegd.
  • 360°-feedback op het gedrag van leidinggevenden.
  • HR analytics om trends per team of afdeling te herkennen.
Plan een demo
Dashboard van Teampeak voor medewerkers met feedback, doelen en de gesprekscyclus
Teampeak
Geschreven door
Teampeak
Redactie HR-kennisbank

Teampeak schrijft over werkcultuur, welzijn en duurzame inzetbaarheid. Het team vertaalt regelgeving en onderzoek naar praktische handvatten voor HR en leidinggevenden.

Inhoudelijk gecontroleerd door een arbeids- & organisatiepsycholoog · laatst herzien nov 2026
Volg Teampeak op LinkedIn
ISO 27001 gecertificeerd — Procertify

ISO 27001 gecertificeerd. Deze pagina is met zorg samengesteld en inhoudelijk gecontroleerd.

Veelgestelde vragen

Vragen over ongewenst gedrag

Wat valt onder ongewenst gedrag op het werk?

Onder ongewenst gedrag vallen onder meer pesten, seksuele intimidatie, discriminatie en agressie of geweld, door collega’s, leidinggevenden of derden zoals klanten. Het gaat om gedrag dat iemand als kwetsend, intimiderend of bedreigend ervaart.

Is een vertrouwenspersoon verplicht?

In november 2026 nog niet. Een wetsvoorstel om een vertrouwenspersoon verplicht te maken is aangenomen door de Tweede Kamer en ligt bij de Eerste Kamer. Werkgevers moeten wel al beleid voeren tegen psychosociale arbeidsbelasting.

Wat moet een werkgever doen tegen ongewenst gedrag?

De werkgever moet de risico’s in kaart brengen, maatregelen nemen, medewerkers voorlichten en zorgen dat meldingen zorgvuldig worden afgehandeld. Dat volgt uit de verplichting om beleid te voeren tegen psychosociale arbeidsbelasting.

Wat is het verschil tussen pesten en ongewenst gedrag?

Pesten is één vorm van ongewenst gedrag: het structureel en herhaaldelijk kwetsen, buitensluiten of kleineren van iemand. Ongewenst gedrag is breder en omvat ook seksuele intimidatie, discriminatie en agressie of geweld.

Is een gedragscode tegen ongewenst gedrag verplicht?

Nee. Er lag een voorstel om een gedragscode verplicht te maken voor werkgevers met tien of meer werknemers, maar dat is volgens vakbronnen in juni 2026 geschrapt. Een eigen gedragscode blijft wel een nuttig instrument.

Hoe helpt Teampeak bij een veilige werkcultuur?

Teampeak is geen meldsysteem, maar helpt signalen eerder te zien met pulse surveys over werkbeleving, regelmatige 1-op-1 gesprekken en 360°-feedback op leiderschap. HR analytics laat trends per team zien.

Kennismaken? Gewoon doen.

Plan een demo en ontdek hoe Teampeak helpt om medewerkers te binden, te laten groeien en optimaal te laten presteren.