- AI-geletterdheid gaat over kennis, vaardigheden en risicobewustzijn, afgestemd op iemands rol.
- Artikel 4 van de AI-verordening geldt sinds 2 februari 2025 voor aanbieders én gebruikers van AI.
- Sinds de digitale omnibus (juli 2026) is het een inspanningsverplichting: maatregelen nemen, geen niveau per persoon garanderen.
- HR speelt een sleutelrol: skills in kaart brengen, trainen en AI-beleid laten landen.
- Leg vast wat je doet — dat helpt bij vragen van toezichthouders en bij je eigen sturing.
Wat is AI geletterdheid?
AI-geletterd zijn betekent niet dat iedereen kan programmeren. AI geletterdheid betekent dat mensen begrijpen wat een AI-tool doet, hoe ze de uitkomsten kritisch beoordelen en wanneer ze beter níet op AI kunnen vertrouwen.
De AI-verordening omschrijft het als de vaardigheden, kennis en het begrip die aanbieders, gebruikers en betrokkenen in staat stellen om AI-systemen geïnformeerd in te zetten en zich bewust te zijn van de kansen, risico’s en mogelijke schade. Het niveau dat nodig is, hangt af van de rol, de technische kennis en ervaring van mensen en de context waarin de AI wordt gebruikt.
Drie lagen van AI-geletterdheid
- kennis: wat is AI, hoe komen uitkomsten tot stand, wat zijn bekende beperkingen zoals hallucinaties en bias;
- vaardigheid: goede opdrachten geven, uitkomsten controleren en AI inpassen in je werkproces;
- bewustzijn: weten welke data je wel en niet invoert, welke regels gelden en wanneer menselijke controle nodig is.
AI-geletterdheid in de AI-verordening
De AI-verordening (EU) 2024/1689 treedt gefaseerd in werking. Artikel 4 over AI-geletterdheid en het verbod op bepaalde AI-toepassingen gelden sinds 2 februari 2025. De verplichting geldt voor zowel aanbieders (wie AI ontwikkelt of op de markt brengt) als gebruiksverantwoordelijken (organisaties die AI inzetten). Gebruikt jouw organisatie AI-tools, dan val je er dus vrijwel zeker onder.
Wijziging in 2026: met de digitale omnibus over AI — Verordening (EU) 2026/1744, in werking sinds 27 juli 2026 — is artikel 4 aangescherpt in formulering. Organisaties moeten maatregelen nemen om AI-geletterdheid te ondersteunen, maar hoeven niet te garanderen dat elk individu een bepaald niveau haalt. Ook de Europese Commissie en lidstaten krijgen een ondersteunende rol. De plicht zelf is dus niet verdwenen.
Voor HR is daarnaast relevant dat AI-systemen voor werving, selectie, beoordeling en het toewijzen van taken onder de categorie hoog risico vallen. De zwaardere verplichtingen daarvoor gaan volgens de omnibus in per 2 december 2027. Al sinds februari 2025 verboden is onder meer emotieherkenning op de werkplek (op enkele uitzonderingen na). Lees meer over AI in HR en waarom een helder AI-beleid onmisbaar is.
Toezicht in Nederland ligt bij de Autoriteit Persoonsgegevens als coördinerend toezichthouder en bij sectorale toezichthouders. Volg hun richtsnoeren voor de actuele invulling.
Welk niveau van AI geletterdheid is nodig?
Niet iedereen heeft dezelfde kennis nodig. AI geletterdheid is maatwerk per rol, risico en context. Een recruiter die een AI-tool gebruikt om kandidaten te selecteren, draagt meer verantwoordelijkheid dan een collega die af en toe een tekst laat samenvatten. Kijk per groep wat passend is.
Basis
- wat AI is en wat het niet is;
- welke tools zijn toegestaan;
- geen vertrouwelijke data invoeren.
Verdieping
- uitkomsten controleren en bronnen checken;
- bias en hallucinaties herkennen;
- AI goed inpassen in het werkproces.
Specialistisch
- menselijk toezicht kunnen uitoefenen;
- kennis van wet- en regelgeving;
- afwijkingen signaleren en melden.
Let ook op shadow AI: medewerkers die zelf tools gebruiken buiten het zicht van IT en HR. Juist daar zit vaak het grootste risico, en juist daar helpt AI-geletterdheid om bewuste keuzes te maken.
AI-geletterdheid organiseren in 6 stappen
Inventariseer AI-gebruik
Welke AI-systemen gebruikt je organisatie, officieel én onofficieel? Wie werkt ermee en waarvoor?
Bepaal risico’s per toepassing
Een schrijfassistent vraagt iets anders dan een tool die kandidaten rangschikt. Koppel het risico aan de benodigde kennis.
Breng het huidige niveau in kaart
Gebruik een skill matrix of korte skill assessments om te zien waar mensen staan.
Bied passende leerroutes
Combineer korte trainingen, praktijkopdrachten en peer learning. Maak het onderdeel van learning & development in plaats van een eenmalige cursus.
Veranker in beleid en gesprekken
Leg afspraken vast in je AI-beleid en bespreek AI-vaardigheden in ontwikkelgesprekken.
Documenteer en evalueer
Houd bij welke maatregelen je nam en wie welke training volgde. Herhaal periodiek, want tools en regels veranderen snel. Een korte jaarlijkse check op AI geletterdheid per team houdt het actueel.
Waarom HR het verschil maakt
AI-geletterdheid lijkt een IT- of compliance-onderwerp, maar het gaat uiteindelijk over mensen en gedrag. HR heeft de instrumenten om het te laten landen: functieprofielen, competentiemodellen, ontwikkelplannen en de gesprekscyclus.
Alleen een verplichte e-learning
- Snel afgevinkt, weinig blijft hangen.
- Geen koppeling met het eigen werk.
- Geen zicht op of gedrag verandert.
Ingebed in ontwikkeling
- AI-vaardigheden als onderdeel van competenties per rol.
- Leerdoelen in het POP, besproken met de leidinggevende.
- Voortgang zichtbaar op team- en organisatieniveau.
Zo wordt AI geletterdheid een kans in plaats van een verplichting, en blijft het geen eenmalige actie die na een jaar is vergeten: medewerkers die AI goed beheersen, werken slimmer en blijven beter inzetbaar. Het past bij bredere thema’s als upskilling en skill-based HR.
Voorbeelden van maatregelen voor AI-geletterdheid
De AI-verordening schrijft niet voor hoe je AI-geletterdheid organiseert. Dat geeft ruimte, maar roept ook de vraag op wat “voldoende” is. Deze voorbeelden helpen om het concreet te maken, afgestemd op hoe AI in je organisatie wordt gebruikt.
- Voor alle medewerkers: een korte basistraining over wat generatieve AI wel en niet kan, welke gegevens je nooit in een openbare AI-tool zet en hoe je uitkomsten controleert.
- Voor leidinggevenden: handvatten om AI-gebruik in het team bespreekbaar te maken, en kennis van wanneer een besluit niet alleen op een AI-uitkomst mag rusten.
- Voor HR en recruitment: verdieping over vooringenomenheid in data, uitlegbaarheid en de extra eisen voor hoog-risicotoepassingen bij werving en beoordeling.
- Voor beheerders en ontwikkelaars: specialistische kennis van modellen, beveiliging, logging en monitoring.
Combineer training met afspraken: een helder AI-beleid, een lijst met goedgekeurde tools en een vast aanspreekpunt voor vragen. Leg ten slotte vast wie welke training heeft gevolgd, zodat je kunt laten zien welke maatregelen je nam. Zo voorkom je ook dat medewerkers uitwijken naar shadow AI.
Samenhang met de AVG
AI-geletterdheid staat niet los van privacy. De AVG verbiedt in beginsel besluiten met rechtsgevolgen die uitsluitend geautomatiseerd tot stand komen; menselijke tussenkomst moet betekenisvol zijn. Dat lukt alleen als de mens die meekijkt begrijpt hoe het systeem werkt en waar het fout kan gaan. Precies dat is de kern van ai geletterdheid in HR.
AI-vaardigheden ontwikkelen met Teampeak
Teampeak is geen e-learningplatform en geen AI-register. Het helpt wel om AI-geletterdheid te verbinden met ontwikkeling: je neemt AI-vaardigheden op in competentieprofielen, laat medewerkers zichzelf inschalen en maakt leerdoelen concreet in het persoonlijk ontwikkelplan. In de gesprekscyclus komt het vanzelf terug.
Van verplichting naar vaardigheid
- Talentscans en e-assessments om vaardigheden in kaart te brengen.
- Leerdoelen en ontwikkelacties vastleggen in het POP.
- Dashboards die laten zien waar teams staan en waar extra aandacht nodig is.
- AI Coach Talli als laagdrempelige manier om verantwoord met AI te leren werken.
Teampeak schrijft over AI in HR, talentontwikkeling en de skills van de toekomst. Het team helpt organisaties om nieuwe technologie te koppelen aan echte groei van mensen.
ISO 27001 gecertificeerd. Deze pagina is met zorg samengesteld en inhoudelijk gecontroleerd.