- Lichaamstaal, stem en afstand kleuren elke boodschap.
- Let vooral op congruentie: passen woorden en signalen bij elkaar?
- Eén gebaar zegt weinig; kijk naar patronen en context.
- Bij online werken valt veel non-verbaal contact weg: vraag vaker na.
- Met Teampeak bereid je gesprekken voor, zodat je aandacht bij de ander kan blijven.
Wat is non-verbale communicatie?
Verbale communicatie is wat je zegt. Non-verbaal is hoe je het zegt en wat je lichaam ondertussen laat zien. Samen vormen ze één boodschap, en de ontvanger weegt ze allebei mee – vaak zonder dat hij het doorheeft.
Je communiceert altijd, ook als je zwijgt. Iemand die tijdens een overleg op zijn telefoon kijkt, zegt daarmee iets over zijn betrokkenheid. Een leidinggevende die bij slecht nieuws zachter gaat praten en naar voren leunt, laat betrokkenheid zien. Die signalen zijn voor een groot deel automatisch, maar je kunt je er wel bewust van worden.
Je hoort weleens dat woorden maar een klein deel van de boodschap uitmaken. Dat is gebaseerd op onderzoek van psycholoog Albert Mehrabian, maar het wordt vaak te ruim uitgelegd. Zijn onderzoek ging over specifieke situaties waarin woorden en toon elkaar tegenspraken, rond gevoelens en houding. Het is dus geen algemene regel dat woorden er nauwelijks toe doen. Wel geldt: als woorden en signalen niet kloppen, geloven mensen eerder de signalen.
Welke vormen van lichaamstaal zijn er?
Houding & gebaren
- open of gesloten houding, naar voren of naar achteren leunen;
- handgebaren, friemelen, knikken.
Mimiek & oogcontact
- glimlach, frons, opgetrokken wenkbrauwen;
- oogcontact houden of juist vermijden.
Paralinguïstiek
- toonhoogte, volume, tempo en pauzes;
- zuchten, aarzelen, stiltes.
Ruimte, tijd en uiterlijk
Ook afstand en plaats communiceren. Zit je tegenover iemand achter je bureau, dan voelt een gesprek formeler dan wanneer je naast elkaar aan een tafel zit. Op tijd komen, uitlopen of steeds op de klok kijken zegt iets over hoe belangrijk je het gesprek vindt. En kleding, werkplek en zelfs de manier waarop je een overleg plant, dragen allemaal bij aan het beeld dat de ander van je vormt.
Cultuur speelt mee. Oogcontact, persoonlijke afstand en gebaren worden niet overal hetzelfde geïnterpreteerd. In internationale of diverse teams is het extra belangrijk om niet te snel conclusies te trekken. Lees ook over diversiteit en inclusie.
Waarom doet non-verbale communicatie ertoe op het werk?
In HR- en leiderschapsgesprekken staat vaak veel op het spel: een beoordeling, een verzuimsituatie, een conflict of een ontwikkelwens. De ander let in zulke gesprekken scherp op jouw signalen. Klopt je lichaamstaal niet met je woorden, dan neemt het vertrouwen af.
- In een slechtnieuwsgesprek laat een rustige houding en een pauze na de boodschap zien dat je ruimte geeft voor de reactie.
- In een functioneringsgesprek helpt een open houding om het gesprek wederkerig te maken in plaats van een beoordeling van bovenaf.
- Bij een conflict kunnen kleine signalen – een zucht, met de ogen rollen – de spanning flink opvoeren.
- In teamoverleggen laat je met oogcontact en knikken zien dat bijdragen van iedereen welkom zijn.
Lichaamstaal is daarmee ook een onderdeel van actief luisteren: je laat zonder woorden merken dat je de ander volgt, en je let op wat zijn lichaam vertelt naast zijn verhaal.
Hetzelfde geldt voor feedback. Een compliment dat je uitspreekt terwijl je al opstaat om weg te lopen, komt minder aan dan dezelfde woorden met oogcontact en een moment van aandacht. En kritische feedback op het werk landt beter als je rustig en open blijft zitten dan wanneer je houding verwijtend overkomt. Wat een gesprek echt waardevol maakt, lees je bij het goede gesprek: daar is aandacht, ook zonder woorden, een vast ingrediënt.
Hoe lees je signalen zonder te snel te oordelen?
Populaire lijstjes beloven dat gekruiste armen altijd afwerend zijn en wegkijken altijd liegen betekent. Zo werkt het niet. Iemand kan zijn armen over elkaar slaan omdat het koud is, en wegkijken omdat hij nadenkt. Kijk daarom naar het geheel.
Ken de basislijn
Hoe gedraagt iemand zich normaal? Een stille collega die stil is, zegt minder dan een spraakzame collega die ineens niets zegt.
Let op veranderingen
Verschuift de houding of de stem bij een bepaald onderwerp? Daar zit vaak iets dat aandacht verdient.
Zoek clusters
Eén signaal is ruis. Meerdere signalen die dezelfde kant op wijzen – wegkijken, korte antwoorden, achteruit leunen – vormen een patroon.
Check het hardop
Benoem wat je ziet zonder te interpreteren: “Ik zie dat je even stilvalt bij dit punt. Wat gaat er door je heen?” Zo maak je het bespreekbaar.
Geen leugendetector. Gebruik lichaamstaal als aanleiding voor een vraag, nooit als bewijs. Conclusies trekken op basis van een gebaar leidt tot misverstanden en kan iemand onterecht beschadigen.
Je eigen lichaamstaal bewust inzetten
Dit werkt tegen je
- Tijdens het gesprek je laptop of telefoon checken.
- Snel praten zonder pauzes.
- Achterover leunen met een strak gezicht bij een persoonlijk verhaal.
- Een vriendelijke boodschap met een geïrriteerde toon.
Dit werkt voor je
- Scherm dicht, lichaam naar de ander gericht.
- Rustig tempo en bewuste stiltes.
- Licht naar voren leunen en knikken.
- Woorden, toon en gezicht die hetzelfde vertellen.
Het belangrijkste begrip is congruentie: dat je woorden en je signalen bij elkaar passen. Dat bereik je niet door een toneelstukje op te voeren, maar door eerlijk te zijn over wat je vindt en voelt. Ben je onzeker over een boodschap, bereid die dan goed voor. Dan straal je vanzelf meer rust uit.
Hoe je overkomt, hangt ook samen met je natuurlijke stijl. Wil je beter begrijpen hoe jij en je collega’s communiceren, lees dan over communicatiestijlen of over de Roos van Leary, die laat zien hoe gedrag ander gedrag oproept.
Lichaamstaal bij online en hybride werken
In een videogesprek zie je vaak alleen een hoofd en schouders, met vertraging en zonder echt oogcontact. Veel signalen vallen weg. Bij leidinggeven op afstand moet je dat compenseren.
- Zet je camera aan en vraag dat in kleine gesprekken ook van de ander, zonder het af te dwingen.
- Kijk af en toe in de camera in plaats van naar het scherm; dat voelt als oogcontact.
- Vraag vaker expliciet hoe iets landt: “Hoe kijk jij hiertegenaan?”
- Let op de stem: tempo en aarzelingen zijn online vaak beter hoorbaar dan zichtbare signalen.
- Plan gevoelige gesprekken bij voorkeur fysiek, als dat kan.
Meer praktische afspraken voor teams die deels thuis werken vind je bij hybride werken.
Het goede gesprek voeren met Teampeak
Wie volledig aanwezig is in een gesprek, communiceert vanzelf beter, ook zonder woorden. Teampeak neemt het regelwerk uit je handen: gesprekken staan gepland in de gesprekscyclus, de medewerker bereidt zich voor en afspraken komen in één verslag. Zo hoef je tijdens het gesprek niet te typen en kun je je aandacht bij de ander houden.
Aandacht voor de medewerker
- Gesprekken plannen en samen voorbereiden met gedeelde agendapunten.
- Zelfevaluatie en 360°-feedback als input voor het gesprek.
- AI Coach Talli helpt leidinggevenden een lastig gesprek voor te bereiden.
- Afspraken na afloop vastleggen in het gespreksverslag.


