- Een cultuurscan meet waarden, normen en gedrag, niet alleen tevredenheid.
- Het verschil tussen huidige en gewenste cultuur geeft richting aan verandering.
- Bekende kaders zijn het Quinn-model, het ui-model van Hofstede en het 7S-model.
- Combineer een vragenlijst met interviews of focusgroepen voor context.
- Zonder terugkoppeling en vervolgacties wekt een scan vooral verwachtingen.
Wat is een cultuurscan?
Cultuur is “hoe we het hier doen”: de manier waarop beslissingen worden genomen, hoe mensen met fouten omgaan, wie er gehoord wordt en wat er beloond wordt. Een scan maakt die vaak onbewuste patronen bespreekbaar.
Waar de pagina over bedrijfscultuur uitlegt wat cultuur is en waaruit ze bestaat, gaat het hier om het meten ervan. Een cultuurscan kan een eenmalige nulmeting zijn aan het begin van een verandertraject, maar ook een terugkerende meting om te volgen of de cultuur de gewenste kant op beweegt.
De scan kijkt verder dan meningen. Het gaat niet om de vraag of medewerkers tevreden zijn, maar om wat zij in de praktijk zien gebeuren: worden afspraken nagekomen, wordt er samengewerkt over afdelingen heen, is er ruimte voor initiatief? Door die beelden te verzamelen, ontstaat een gedeeld beeld van de cultuur zoals die werkelijk is — en niet zoals die op de website staat.
Wanneer is een cultuurscan zinvol?
Je meet cultuur niet voor de lol. Er is meestal een aanleiding waarbij je wilt weten of de cultuur helpt of juist in de weg zit.
- Een nieuwe strategie die ander gedrag vraagt, bijvoorbeeld meer klantgerichtheid of innovatie;
- een fusie of overname, waarbij twee culturen samen moeten gaan;
- snelle groei, waardoor de oorspronkelijke cultuur verwatert;
- hoog verloop of lage betrokkenheid zonder duidelijke oorzaak;
- een cultuurverandering waarvan je de voortgang wilt volgen;
- nieuwe kernwaarden die je wilt toetsen aan de praktijk.
Tip: formuleer vooraf welke vraag de scan moet beantwoorden. “Hoe is onze cultuur?” is te breed. “Welke aspecten van onze cultuur helpen of hinderen de nieuwe strategie?” geeft richting aan methode en vragen.
Cultuurscan, MTO of werkklimaatscan?
Deze drie instrumenten worden vaak door elkaar gehaald, maar ze meten iets anders. Kies op basis van je vraag.
Cultuurscan
- gedeelde waarden, normen en gedrag;
- relatief stabiel, verandert langzaam.
Werkklimaatscan
- hoe medewerkers de werkomgeving nu ervaren;
- verandert sneller, bijvoorbeeld door een nieuwe leidinggevende.
MTO
- tevredenheid over werk, voorwaarden en organisatie;
- breed, vaak jaarlijks of tweejaarlijks.
Lees meer over de werkklimaatscan en het MTO. In de praktijk kun je ze goed combineren: een MTO met een aantal cultuurvragen, of een cultuurscan als verdieping op opvallende MTO-uitkomsten.
Welke modellen kun je gebruiken?
Een model geeft taal aan iets ongrijpbaars. Deze drie worden in Nederland het vaakst gebruikt.
Het Quinn-model
Onderscheidt vier cultuurtypen: familiecultuur, adhocratiecultuur, marktcultuur en hiërarchiecultuur. Met de bijbehorende vragenlijst (OCAI) meet je de huidige en gewenste mix. Lees meer over het Quinn-model.
Het ui-model van Hofstede
Beschrijft cultuur in lagen: symbolen, helden en rituelen aan de buitenkant, waarden in de kern. Handig om te laten zien dat zichtbare veranderingen (een nieuw logo) niet hetzelfde zijn als een andere cultuur. Zie het ui-model van Hofstede.
Het 7S-model
Plaatst gedeelde waarden in het hart van zeven samenhangende elementen, zoals strategie, structuur en stijl. Nuttig om te zien hoe cultuur samenhangt met de rest van de organisatie. Lees meer over het 7S-model.
Je hoeft niet per se een bestaand model te gebruiken. Sommige organisaties bouwen een scan rond hun eigen kernwaarden: in hoeverre zien medewerkers die waarden terug in het dagelijks gedrag? Het voordeel van een bestaand model is wel dat je kunt vergelijken en dat de vragen gevalideerd zijn.
Methoden: vragenlijst, interviews of observatie
Kwantitatief (vragenlijst)
- Veel medewerkers tegelijk, anoniem.
- Goed vergelijkbaar tussen teams en over tijd.
- Weinig context: je ziet wát, niet waaróm.
- Risico op sociaal wenselijke antwoorden.
Kwalitatief (interviews, focusgroepen)
- Diepgang, verhalen en voorbeelden.
- Je ontdekt ongeschreven regels.
- Kost meer tijd en vraagt een ervaren gespreksleider.
- Lastiger te vergelijken.
De sterkste aanpak combineert beide: een vragenlijst voor het brede beeld en een paar focusgroepen om de uitkomsten te duiden. Daarnaast kun je observeren (hoe verlopen vergaderingen, wie neemt het woord?) en documenten bekijken, zoals het beloningsbeleid of de criteria waarop mensen promotie maken. Die laten vaak zien wat er werkelijk gewaardeerd wordt.
Een cultuurscan uitvoeren in 6 stappen
Bepaal de vraag en het doel
Wat wil je weten, en wat ga je met de uitkomsten doen? Betrek directie en, waar passend, de ondernemingsraad.
Kies model en methode
Een bestaand model voor vergelijkbaarheid, een eigen vragenlijst rond kernwaarden, of een combinatie met focusgroepen.
Communiceer vooraf
Leg uit waarom je de scan doet, hoe anonimiteit geborgd is en wanneer medewerkers de resultaten horen.
Voer de meting uit
Plan een periode van een paar weken. Houd de vragenlijst kort genoeg om binnen een kwartier in te vullen. Stuur halverwege een herinnering en laat leidinggevenden het belang van deelname benoemen in hun teamoverleg; een hoge respons maakt de uitkomsten veel betrouwbaarder.
Analyseer en duid samen
Kijk naar verschillen tussen huidige en gewenste cultuur, en tussen teams, functieniveaus en locaties. Bespreek opvallende uitkomsten in sessies met medewerkers.
Kies prioriteiten en volg op
Kies twee of drie thema's om aan te werken, koppel er eigenaren aan en meet na verloop van tijd opnieuw.
Valkuilen om te vermijden
- Meten zonder terugkoppeling. Medewerkers die hun mening geven en daarna niets meer horen, doen de volgende keer niet meer mee.
- Alleen naar gemiddelden kijken. De interessantste inzichten zitten in de verschillen tussen teams, locaties en functieniveaus.
- De gewenste cultuur van bovenaf invullen. Laat medewerkers meedenken over waar de organisatie naartoe moet; anders blijft het een papieren ambitie.
- Te veel tegelijk willen veranderen. Cultuur verschuift langzaam. Focus op een paar thema's en laat leidinggevenden het voorbeeld geven.
- De scan als oordeel over teams gebruiken. Zodra uitkomsten worden gebruikt om leidinggevenden af te rekenen, worden antwoorden voorzichtiger.
Voorbeeldvragen voor een cultuurscan
Laat medewerkers stellingen beoordelen op een vijfpuntsschaal, eventueel twee keer: hoe het nu is, en hoe het zou moeten zijn.
- Afdelingen helpen elkaar als het nodig is.
- Informatie wordt open gedeeld.
- Conflicten worden uitgesproken in plaats van vermeden.
- Besluiten worden helder uitgelegd.
- Medewerkers krijgen ruimte om zelf beslissingen te nemen.
- Leidinggevenden laten zien wat ze van anderen vragen.
- Fouten worden gezien als kans om te leren.
- Nieuwe ideeën krijgen een eerlijke kans.
- Er is tijd om te verbeteren, niet alleen om te presteren.
Een vraag als “Fouten worden gezien als kans om te leren” raakt aan psychologische veiligheid. Scoort die laag, dan is het verstandig om daar eerst aan te werken; zonder veiligheid krijg je ook in vervolgmetingen geen eerlijke antwoorden.
Cultuur volgen met Teampeak
Een cultuurscan geeft een momentopname. Met Teampeak volg je daarna of de cultuur werkelijk verandert. Met pulse surveys en MTO's peil je regelmatig hoe medewerkers de organisatie ervaren, en met HR analytics zie je per team en over tijd waar het beweegt. Waarden en gewenst gedrag maak je concreet in doelen, feedback en gesprekken.
Van meting naar cultuur die leeft
- Pulse surveys en MTO's met resultaten per team en over tijd.
- HR analytics en dashboards om trends zichtbaar te maken.
- Doelen en OKR's die aansluiten op de gewenste cultuur.
- 360° feedback en complimenten gekoppeld aan kernwaarden en gedrag.


