- Conflicten zijn normaal; het gaat mis als ze te lang onbesproken blijven.
- Er zijn vijf conflictstijlen: forceren, samenwerken, compromis, vermijden en toegeven.
- Geen stijl is altijd goed; de beste keuze hangt af van belang en relatie.
- Hoe verder een conflict escaleert, hoe sneller externe hulp zoals mediation nodig is.
- Volgens TNO kostten ruzie, conflicten en grensoverschrijdend gedrag in 2023 zo’n 2,4 miljoen verzuimdagen.
Wat is conflicthantering?
Het is het geheel van vaardigheden en afspraken waarmee je meningsverschillen constructief oplost. Dat begint bij jezelf – hoe reageer jij op tegenwind? – en gaat tot het bemiddelen tussen teamleden.
Een conflict is meer dan een verschil van mening. Er is sprake van een conflict als minstens één partij zich gehinderd voelt door de ander en dat emotie oproept. Een inhoudelijke discussie over de beste aanpak kan juist gezond zijn; het wordt een probleem als het persoonlijk wordt, als mensen elkaar gaan ontlopen of als het werk eronder lijdt.
Deze pagina gaat over de vaardigheid: hoe voorkom en los je conflicten op? Gaat het om een vastgelopen situatie tussen werkgever en werknemer, met mogelijk juridische gevolgen of een ziekmelding? Lees dan onze pagina over het arbeidsconflict en over een verstoorde arbeidsrelatie.
Soorten conflicten
- Inhoudelijk: verschil van inzicht over aanpak, prioriteiten of feiten.
- Belangen: strijd om schaarse middelen zoals budget, tijd of roosters.
- Relationeel: irritaties over gedrag, communicatie of persoonlijkheid.
- Waarden: botsende opvattingen over wat goed of belangrijk is.
In de praktijk lopen deze vormen door elkaar. Een inhoudelijk conflict dat niet wordt opgelost, wordt vaak relationeel. Daarom is snel signaleren zo belangrijk.
De 5 conflictstijlen
Het bekendste model voor conflictgedrag is dat van Thomas en Kilmann. Zij beschrijven vijf stijlen op basis van twee vragen: hoeveel aandacht heb je voor je eigen belang (assertiviteit) en hoeveel voor het belang van de ander (coöperatie)? Iedereen heeft een voorkeursstijl, maar wie goed is in conflicthantering, kan bewust schakelen.
Forceren en samenwerken
- forceren: je zet je standpunt door; handig bij crisis of veiligheid, schadelijk voor de relatie;
- samenwerken: je zoekt een oplossing die beide belangen dient; kost tijd, levert het meeste op.
Compromis
- beide partijen leveren iets in;
- snel en redelijk eerlijk, maar niemand is helemaal tevreden.
Toegeven en vermijden
- toegeven: je stelt de relatie boven je eigen belang; prima bij kleine kwesties;
- vermijden: je gaat het conflict uit de weg; nuttig om af te koelen, riskant als het blijft.
Welke stijl past wanneer?
Stel jezelf twee vragen: hoe belangrijk is de kwestie, en hoe belangrijk is de relatie op de lange termijn? Is beide groot, dan loont samenwerken, ook al kost het tijd. Gaat het om een kleinigheid en wil je de relatie goed houden, dan is toegeven prima. Moet er onder tijdsdruk een besluit vallen, bijvoorbeeld bij een veiligheidsrisico, dan is forceren soms terecht. Vermijden werkt alleen tijdelijk: als afkoelperiode, niet als oplossing. Het risico zit vooral in vastzitten in één stijl, ongeacht de situatie.
Je eigen voorkeur ontdekken helpt. Wie snel toegeeft, kan werken aan assertiviteit; wie vaak forceert, wint met actief luisteren. Ook de Roos van Leary geeft inzicht in hoe gedrag van de een het gedrag van de ander uitlokt.
Hoe escaleert een conflict?
De Oostenrijkse conflictdeskundige Friedrich Glasl beschreef hoe conflicten trede voor trede verergeren. Zijn escalatieladder telt negen treden, verdeeld over drie fasen. Het nuttige inzicht voor leidinggevenden: hoe hoger op de ladder, hoe kleiner de kans dat de partijen het zelf oplossen.
Fase 1: beide kunnen winnen
Standpunten verharden, discussies worden scherper, er wordt minder gepraat en meer gehandeld. Partijen zoeken nog naar een oplossing. Hier volstaat vaak een goed gesprek.
Fase 2: de een wint, de ander verliest
Er ontstaan coalities, mensen zoeken medestanders, beschadigen elkaars imago en stellen dreigementen. Een neutrale derde, zoals een leidinggevende of HR, is nu nodig.
Fase 3: beide verliezen
Het doel wordt de ander schaden, ook als dat jezelf schade oplevert. Zonder externe interventie, zoals mediation, is herstel nauwelijks nog mogelijk.
Signalen om op te letten: collega’s die elkaar ontlopen of via de mail communiceren terwijl ze naast elkaar zitten, groepsvorming, roddel, een stijgend kort verzuim of medewerkers die opvallend vaak bij jou komen klagen over één persoon.
Conflicthantering als leidinggevende in 6 stappen
Bemiddelen tussen twee medewerkers vraagt een neutrale houding. Je bent geen rechter die bepaalt wie gelijk heeft, maar een gespreksleider die helpt om weer samen verder te kunnen.
Signaleer en grijp vroeg in
Wacht niet tot het vanzelf overgaat. Benoem wat je ziet, liefst in een eerste 1-op-1 gesprek met elke betrokkene apart.
Hoor beide kanten afzonderlijk
Vraag naar feiten, gevoelens en wat iemand nodig heeft. Vat samen zonder te oordelen en kies geen partij.
Breng partijen bij elkaar
Spreek spelregels af: om de beurt praten, niet onderbreken, spreken vanuit de ik-vorm. Laat beiden hun verhaal doen en samenvatten wat ze van de ander hoorden.
Zoek de belangen achter de standpunten
“Ik wil die klant houden” is een standpunt; “ik wil erkenning voor mijn werk” een belang. Oplossingen ontstaan meestal op het niveau van belangen.
Maak concrete afspraken
Wie doet wat, vanaf wanneer? Leg de afspraken vast in een gespreksverslag dat beide partijen zien.
Plan een evaluatie
Spreek na een paar weken opnieuw af. Werken de afspraken? Zo voorkom je dat het conflict ongemerkt terugkomt.
Wanneer schakel je externe hulp in?
Niet elk conflict kun je als leidinggevende zelf oplossen. Ben je zelf partij, is het conflict al ver geëscaleerd of speelt er ongewenst gedrag, dan heb je een onafhankelijke derde nodig.
- HR of een andere leidinggevende als neutrale gespreksleider, wanneer jij betrokken bent;
- mediation bij een ernstig verstoorde relatie, waarbij een mediator partijen zelf tot een oplossing laat komen;
- teamcoaching als de spanningen het hele team raken; zie ook teamcoaching;
- de vertrouwenspersoon als een medewerker zich onveilig voelt of te maken heeft met pesten of intimidatie;
- de bedrijfsarts als het conflict leidt tot ziekmelding of gezondheidsklachten.
Conflict of ongewenst gedrag? Bij pesten, intimidatie of discriminatie is er geen sprake van twee gelijkwaardige partijen. Bemiddelen alsof het een gewoon meningsverschil is, doet de melder dan tekort. Volg in dat geval je klachtenprocedure.
Hoe voorkom je escalerende conflicten?
De beste conflicthantering begint vóór het conflict. In teams waar mensen elkaar aanspreken, waar rollen helder zijn en waar het veilig is om kritiek te uiten, worden meningsverschillen eerder besproken en minder snel persoonlijk.
- werk aan psychologische veiligheid, zodat mensen durven zeggen wat hen dwarszit;
- maak rollen, verantwoordelijkheden en prioriteiten expliciet, bijvoorbeeld in het werkoverleg;
- train medewerkers in feedback geven en ontvangen;
- plan regelmatig 1-op-1’s, zodat irritaties klein worden besproken;
- meet de sfeer in teams, bijvoorbeeld met korte pulse surveys.
Houd er ook rekening mee dat spanningen horen bij de ontwikkeling van teams. Volgens het Tuckman-model maakt elk nieuw team een stormfase door, waarin rollen en normen worden bevochten. Wie dat herkent, kan het begeleiden in plaats van het te onderdrukken.
Spanningen eerder zien met Teampeak
Teampeak lost geen conflicten voor je op, maar helpt wel om ze eerder te zien en beter te bespreken. Met regelmatige 1-op-1’s, feedback en korte surveys komen irritaties op tafel voordat ze escaleren. En afspraken uit een bemiddelingsgesprek leg je vast, zodat je ze later samen kunt evalueren. Meer over de leidinggevende als coach lees je bij coachend leiderschap.
Van spanning naar gesprek
- Pulse surveys en MTO om de sfeer per team te volgen.
- 1-op-1 gesprekken met vaste agenda en gespreksverslagen.
- 360°-feedback en complimenten voor een open feedbackcultuur.
- AI Coach Talli helpt leidinggevenden een lastig gesprek voor te bereiden.


