- Beoordelingscriteria zijn de maatstaf voor een beoordeling: resultaten, gedrag en ontwikkeling.
- Combineer wat iemand bereikt met hoe hij of zij dat doet.
- Beschrijf per criterium concreet gedrag of resultaat per niveau van de schaal.
- Maak de criteria vooraf bekend, bij voorkeur in het planningsgesprek.
- Houd het overzichtelijk: vijf tot acht criteria per functie is meestal genoeg.
Wat zijn beoordelingscriteria?
Beoordelingscriteria beantwoorden één vraag: waaraan meten we of iemand goed functioneert? Zonder antwoord daarop wordt een beoordeling al snel een kwestie van gevoel.
In de meeste organisaties bestaan de criteria uit een mix van resultaatafspraken en competenties of gedrag. Ze vormen de basis van het beoordelingsgesprek en komen terug op het beoordelingsformulier. Ze staan idealiter al vast in het begin van de periode, zodat de medewerker weet waar hij of zij aan werkt.
Criteria, formulier of systeem?
De begrippen worden vaak door elkaar gebruikt. De criteria zijn de inhoud: waarop beoordeel je? Het beoordelingsformulier is het document waarin je die criteria scoort en toelicht. Het beoordelingssysteem is het geheel van afspraken: hoe vaak je beoordeelt, wie beoordeelt, welke schaal je gebruikt en wat de gevolgen zijn. Deze pagina gaat over de eerste laag: het kiezen en formuleren van goede criteria.
Waarom vooraf vastgelegde criteria ertoe doen
- duidelijkheid: medewerkers weten waar ze aan werken en kunnen zelf hun voortgang volgen;
- eerlijkheid: iedereen in een vergelijkbare functie wordt langs dezelfde lat gelegd, ongeacht wie de leidinggevende is;
- een beter gesprek: je praat over concrete voorbeelden in plaats van over indrukken, wat discussie en verrassingen voorkomt;
- onderbouwing: als een beoordeling gevolgen heeft voor beloning of doorgroei, kun je uitleggen waarop die is gebaseerd.
Soorten beoordelingscriteria
Grofweg zijn er drie soorten criteria. Een goede beoordeling combineert ze, omdat elk soort iets anders laat zien.
Resultaatcriteria
- behaalde doelen en afspraken, liefst SMART;
- bijvoorbeeld omzet, doorlooptijd, kwaliteit of klanttevredenheid;
- goed meetbaar, maar niet altijd volledig in eigen hand.
Gedrags- en competentiecriteria
- hoe iemand werkt: samenwerken, communiceren, klantgerichtheid;
- afgeleid van competenties en kernwaarden;
- vraagt om concrete gedragsvoorbeelden.
Ontwikkelcriteria
- voortgang op leerdoelen en het POP;
- nieuwe vaardigheden of verantwoordelijkheden;
- laat zien of iemand groeit, niet alleen presteert.
Hoe je ze weegt, hangt af van de functie. In een verkooprol tellen resultaten vaak zwaarder, in een ondersteunende of leidinggevende rol speelt gedrag een grotere rol. Leg de weging vooraf vast en wees er transparant over.
Voorbeelden van beoordelingscriteria
Hieronder per type functie een paar voorbeelden. Ze zijn bedoeld als inspiratie; vertaal ze altijd naar de concrete rol en de doelen van je organisatie.
- Lost klantvragen bij het eerste contact op of zet ze correct door.
- Houdt zich aan de afgesproken reactietermijnen.
- Krijgt positieve feedback van klanten over toon en duidelijkheid.
- Levert deelproducten op tijd en volgens de afgesproken kwaliteit op.
- Signaleert risico’s tijdig en meldt ze aan de projectleider.
- Deelt kennis actief met teamgenoten.
- Voert met ieder teamlid de afgesproken gesprekken in de cyclus.
- Geeft regelmatig concrete feedback en complimenten.
- Behaalt de teamdoelen en betrekt het team bij de aanpak.
Valt het op? Elk voorbeeld beschrijft waarneembaar gedrag of een resultaat, geen eigenschap. “Is klantvriendelijk” is moeilijk te beoordelen; “krijgt positieve feedback van klanten over toon en duidelijkheid” kun je onderbouwen. Wil je de stap van algemene competentie naar functiespecifiek gedrag maken, kijk dan bij het competentieprofiel.
Goede criteria opstellen in 5 stappen
Begin bij de functie
Wat is het doel van de rol en wat zijn de belangrijkste resultaatgebieden? Gebruik de functieomschrijving als vertrekpunt, maar check of die nog klopt met de praktijk.
Kies vijf tot acht criteria
Selecteer de criteria die het meest bepalen of iemand succesvol is in de rol. Meer criteria leidt tot oppervlakkige beoordelingen en invulmoeheid.
Maak ze concreet
Beschrijf per criterium wat je verwacht in termen van gedrag of resultaat. Resultaatafspraken formuleer je SMART; gedrag beschrijf je met concrete gedragsindicatoren.
Beschrijf de schaal
Leg per niveau vast wat het betekent, bijvoorbeeld van “nog in ontwikkeling” tot “overtreft de verwachtingen”. Zo weet iedere beoordelaar wat een bepaalde score inhoudt.
Toets en communiceer
Laat een paar leidinggevenden en medewerkers de criteria lezen: zijn ze begrijpelijk en eerlijk? Bespreek ze vervolgens aan het begin van de periode, bijvoorbeeld in het planningsgesprek.
Tip: gebruik bij elke score een voorbeeld als onderbouwing. Een criterium met een 4 zonder toelichting zegt de medewerker weinig; een 4 met twee concrete situaties maakt duidelijk wat goed ging en waar ruimte voor groei zit.
Welke beoordelingsschaal kies je?
De schaal bepaalt hoe fijnmazig je beoordeelt. Er is geen ideale schaal, maar elke keuze heeft gevolgen.
- drie niveaus (bijvoorbeeld onder, op of boven verwachting): eenvoudig en duidelijk, maar weinig onderscheid;
- vier niveaus: geen middencategorie, dus beoordelaars moeten kiezen tussen net voldoende en goed;
- vijf niveaus: veel gebruikt en herkenbaar, met het risico dat iedereen in het midden belandt;
- geen scores: alleen een kwalitatieve toelichting per criterium. Past bij een ontwikkelgerichte aanpak zoals het nieuwe beoordelen.
Welke schaal je ook kiest: beschrijf elk niveau in woorden en gebruik dezelfde schaal in de hele organisatie. Alleen dan kun je beoordelingen tussen teams vergelijken.
Valkuilen bij het toepassen
Valkuilen
- vage criteria als “inzet” of “houding” zonder uitleg;
- criteria die niet passen bij de functie;
- criteria pas aan het einde van het jaar bekendmaken;
- alleen beoordelen op de laatste weken of één incident.
Zo voorkom je ze
- per criterium concreet gedrag of resultaat beschrijven;
- criteria afleiden uit de functie en de doelen;
- criteria bespreken in het planningsgesprek;
- het hele jaar input verzamelen, bijvoorbeeld uit 1-op-1’s en feedback.
Ook met goede criteria blijven beoordelaars mensen. Het halo-effect, mildheid of strengheid en de neiging om op de laatste indruk te oordelen sluipen er gemakkelijk in. Een kalibratiesessie, waarin leidinggevenden hun oordelen naast elkaar leggen, helpt om de criteria overal op dezelfde manier toe te passen. Feedback van collega’s via 360 graden feedback voegt bovendien perspectieven toe die de leidinggevende niet zelf ziet.
Criteria en beoordelingen vastleggen
Leg de criteria, de scores en de onderbouwing vast in een verslag dat de medewerker kan inzien. Dat is niet alleen eerlijk, het is ook belangrijk als een beoordeling later gevolgen heeft, bijvoorbeeld voor beloning of bij een verbetertraject.
- laat de medewerker een eigen reactie toevoegen aan het verslag;
- zorg dat criteria en beoordelingen consistent zijn tussen medewerkers in vergelijkbare functies;
- koppel de uitkomst aan concrete afspraken: ontwikkelacties, doelen of – bij onvoldoende functioneren – een performance improvement plan;
- voor het bewaren van beoordelingsverslagen wordt vaak een termijn van twee jaar na het einde van het dienstverband aangehouden. Dat is een vuistregel uit een vervallen regeling, geen wettelijk maximum; leg je eigen termijn vast in je privacybeleid. Zie ook de bewaartermijn van het personeelsdossier.
Heldere criteria met Teampeak
In Teampeak leg je beoordelingscriteria vast in gespreksformulieren die passen bij de functie, en koppel je ze aan doelen, competenties en feedback. Zo weet iedere medewerker vanaf het planningsgesprek waarop hij of zij wordt beoordeeld.
Eerlijk beoordelen met heldere maatstaven
- Gespreksformulieren met eigen criteria, schalen en toelichtingen.
- Doelen en OKR’s als basis voor resultaatcriteria.
- Zelfevaluatie en 360°-feedback als extra onderbouwing.
- 9-grid en HR analytics om beoordelingen tussen teams te vergelijken.


