- Het staat voor arbeidstijdverkorting: meer werken per dag of week, en dat terugkrijgen als vrije dagen.
- Er is geen wettelijk recht op deze regeling; het staat in de cao of het arbeidscontract.
- ATV en ADV worden vaak door elkaar gebruikt en werken in de praktijk vrijwel hetzelfde.
- Arbeidstijdverkorting is iets anders dan werktijdverkorting (WTV), een noodregeling via het ministerie van SZW en UWV bij calamiteiten.
- Leg vast hoe de vrije dagen worden opgebouwd, ingeroosterd en wat er gebeurt bij ziekte en uitdiensttreding.
Wat is ATV? (betekenis)
Arbeidstijdverkorting is ontstaan in de jaren tachtig, toen werkgevers en vakbonden afspraken maakten om de werkweek te verkorten zonder de bedrijfsvoering te verstoren. In plaats van elke dag korter te werken, werken medewerkers een volledige dag en sparen ze de ‘te veel’ gewerkte uren op als vrije dagen.
Een voorbeeld: de cao spreekt een arbeidsduur van 38 uur per week af, maar de bedrijfstijden zijn ingericht op 40 uur. De medewerker werkt dan elke week 2 uur meer dan afgesproken. Die uren komen terug als vrije dagen. Dat is handig in sectoren waar het werk zich slecht laat opknippen, zoals de bouw, de techniek en de industrie.
Kenmerken van arbeidstijdverkorting
- het salaris is gebaseerd op de afgesproken (kortere) arbeidsduur;
- het verschil met de feitelijke werkweek wordt gecompenseerd in tijd, niet in geld;
- De vrije dagen worden vaak collectief ingeroosterd, bijvoorbeeld als brugdag of in een vaste week;
- de regels staan in de cao of het arbeidscontract, niet in de wet.
Verschil tussen ATV, ADV en WTV
Rond werktijden bestaan veel afkortingen die op elkaar lijken. Zo houd je ze uit elkaar.
ATV
- arbeidstijdverkorting;
- meer werken, terugkrijgen als vrije tijd;
- veel gebruikt in bouw en techniek.
ADV
- arbeidsduurverkorting;
- in de praktijk vrijwel hetzelfde als arbeidstijdverkorting;
- naam verschilt per sector en cao.
WTV
- werktijdverkorting: noodregeling;
- bij buitengewone omstandigheden zoals brand;
- medewerkers krijgen WW voor niet-gewerkte uren.
Beide termen – ook ADV – zijn dus in feite twee namen voor hetzelfde idee. Werktijdverkorting is iets heel anders: een tijdelijke regeling (minimaal 2 en maximaal 24 weken) die je bij de overheid aanvraagt als je bedrijf door een buitengewone gebeurtenis buiten het normale ondernemersrisico tijdelijk geen werk heeft. Ook compensatieverlof voor overuren is een aparte regeling.
Hoe bereken je ATV-dagen?
Het aantal vrije dagen hangt af van het verschil tussen de feitelijke werkweek en de afgesproken arbeidsduur, en van het aantal weken dat iemand werkt. Afwezigheid door vakantie telt in sommige cao's wel en in andere niet mee voor de opbouw. Check dus altijd de eigen cao.
Bepaal het verschil per week
Feitelijke werkweek 40 uur, afgesproken arbeidsduur 38 uur: 2 uur opbouw per gewerkte week.
Bepaal het aantal gewerkte weken
52 weken min 5 weken vakantie (25 dagen) = 47 gewerkte weken, als de cao zegt dat de opbouw alleen wordt opgebouwd over gewerkte weken.
Reken de opgebouwde uren uit
47 × 2 uur = 94 uur per jaar.
Zet om naar dagen
Bij werkdagen van 8 uur is dat ruim 11 vrije dagen per jaar. Werkt iemand in deeltijd, dan gaat de opbouw naar rato.
Deeltijd: bij deeltijd bouwt een medewerker naar verhouding vrije tijd op. Wil je weten hoe uren, dagen en contracten zich tot elkaar verhouden? Lees ook wat FTE betekent en hoe je werkuren per maand berekent.
Hoeveel ATV-dagen heb je bij een 40-urige werkweek?
Dat hangt af van de afgesproken arbeidsduur en van de vraag of de opbouw doorloopt tijdens vakantie. Bij 40 uur werken en een contract van 38 uur bouwt iemand 2 uur per week op. Loopt de opbouw het hele jaar door, dan is dat 52 × 2 = 104 uur, ofwel 13 dagen van 8 uur. Telt alleen de gewerkte week, dan kom je zoals hierboven op ruim 11 dagen. Bij een contract van 36 uur en een werkweek van 40 uur verdubbelt het verschil: 4 uur per week, en dus ruwweg 23 tot 26 vrije dagen per jaar.
Op de loonstrook of in het tijdregistratiesysteem zie je het saldo meestal in uren. Dat voorkomt discussie bij deeltijders en bij medewerkers met wisselende dienstlengtes: een vrije dag van 9 uur kost dan simpelweg meer uren dan een dag van 7,2 uur.
Regels rond ATV: ziekte, vakantie en uitdiensttreding
Omdat de regeling niet in de wet staat, bepalen de cao en de afspraken in het contract wat er gebeurt in bijzondere situaties. De belangrijkste vragen die je moet kunnen beantwoorden:
- Bouwt een medewerker uren op tijdens ziekte of vakantie?
- Hoe werkt de opbouw bij deeltijd of wisselende uren?
- Telt overwerk mee?
- Bepaalt de werkgever wanneer de dagen worden opgenomen?
- Zijn er collectief ingeroosterde vrije dagen?
- Mogen uren worden gespaard?
- Vervallen niet-opgenomen dagen aan het eind van het jaar?
- Worden ze uitbetaald bij uitdiensttreding?
- Kun je de dagen verkopen?
Mogen deze uren worden gespaard, dan kun je ze soms inleggen in een tijdspaarfonds voor later langer verlof. Let er ook op dat de feitelijke werkweek binnen de grenzen van de Arbeidstijdenwet blijft.
Voor- en nadelen van ATV voor werkgevers
Aandachtspunten
- Langere werkdagen kunnen zwaar zijn in fysiek werk.
- Administratie van opbouw en opname kost tijd.
- Niet-opgenomen vrije tijd kan een stuwmeer vormen.
- Onduidelijke regels leiden tot discussie.
Voordelen
- Volledige dagen werken past bij de planning.
- Collectieve vrije dagen in rustige periodes.
- Extra herstelmomenten voor medewerkers.
- Aantrekkelijke arbeidsvoorwaarde.
De regeling is pas echt waardevol als medewerkers de vrije tijd ook gebruiken om te herstellen. Houd daarom zicht op werkdruk en energie. Medewerkers die hun vrije dagen jarenlang laten liggen, geven vaak een signaal dat er iets niet klopt in de work-life balance.
Mag je ATV-dagen uitbetalen of laten vervallen?
ATV-dagen zijn geen wettelijke vakantiedagen. De wettelijke regels voor het vervallen van vakantiedagen – zes maanden na het kalenderjaar – en het verbod om wettelijke vakantiedagen tijdens het dienstverband uit te betalen, gelden er dus niet automatisch voor. Wat wel mag, staat in de cao of de arbeidsovereenkomst.
Uitbetalen
- alleen als de cao of het contract dat toestaat;
- de uitbetaling is gewoon loon, dus belast;
- bij uitdiensttreding vaak verplicht voor het resterende saldo.
Vervallen
- sommige cao’s laten niet-opgenomen uren vervallen aan het eind van het jaar;
- andere laten ze doorschuiven of sparen;
- leg de regel helder vast en communiceer hem tijdig.
Verkopen of inleveren
- ruilen tegen geld of een benefit kan via een keuzemodel;
- bijvoorbeeld binnen flexibele arbeidsvoorwaarden;
- bewaak dat medewerkers genoeg hersteltijd overhouden.
ATV invoeren of wijzigen als werkgever
Val je onder een cao met arbeidstijdverkorting, dan heb je weinig keuze: de regeling geldt. Wil je zonder cao zelf zoiets invoeren, of de manier van inroosteren wijzigen, leg de afspraken dan vast in je arbeidsvoorwaarden of personeelshandboek. Heb je een ondernemingsraad, betrek die dan vroeg: regelingen over werk- en rusttijden vallen onder het instemmingsrecht van de OR.
Werktijden, energie en Teampeak
Teampeak doet geen urenregistratie en houdt geen verlofsaldo's bij; dat regel je in je tijdregistratie- of salarissysteem. Teampeak helpt je wél te zien hoe medewerkers hun werktijden en werkdruk ervaren. Met korte pulse surveys en regelmatige 1-op-1 gesprekken merk je op tijd wanneer iemand te weinig herstelt, zodat je kunt bijsturen voordat het tot verzuim leidt.
Werktijden die energie geven
- Pulse surveys over werkdruk, energie en werk-privébalans.
- 1-op-1 gesprekken om werktijden en herstel bespreekbaar te maken.
- Dashboards met trends in werkgeluk per team.
- Afspraken over werktijden vastleggen in gespreksverslagen.
Teampeak schrijft over werktijden, flexibel werken en werkgeluk. Het team helpt HR en leidinggevenden om regelingen rond werktijd te koppelen aan energie en herstel van medewerkers.
ISO 27001 gecertificeerd. Deze pagina is met zorg samengesteld en inhoudelijk gecontroleerd.